Phát hiện bất ngờ về lý do tình dục đồng giới xảy ra ở hàng chục loài linh trưởng

Các nhà nghiên cứu quan sát thấy hành vi tình dục đồng giới lặp đi lặp lại ở 23 loài.

Theo đài NBC (Mỹ), công trình, được công bố hôm 12/1 trên tạp chí Nature Ecology & Evolution, là bản tổng hợp toàn diện nhất từ trước đến nay về hành vi tình dục đồng giới ở linh trưởng (không bao gồm con người). Những phát hiện này thách thức một số giả định phổ biến về mục đích của tình dục trong thế giới động vật, cho thấy tình dục còn đóng vai trò xã hội rộng lớn hơn.

Các tác giả cho rằng hành vi tình dục đồng giới đã hình thành trong quá trình tiến hóa như một cơ chế giúp các loài linh trưởng sống trong những nhóm xã hội phức tạp giảm căng thẳng, hạn chế xung đột và xây dựng mối liên kết. Họ kết luận rằng sự kết hợp giữa yếu tố di truyền và áp lực bên ngoài – từ môi trường hoặc cấu trúc xã hội – dường như thúc đẩy hành vi này.

“Những gì chúng tôi phát hiện cho thấy hành vi đồng giới không phải là thứ gì đó kỳ quặc, lệch lạc hay hiếm gặp. Nó hiện diện ở khắp nơi, rất hữu ích và vô cùng quan trọng”, ông Vincent Savolainen, Giám đốc Trung tâm Georgina Mace về Hành tinh Sống tại Đại học Imperial College London và là một trong các tác giả nghiên cứu, cho biết.

Trong nghiên cứu này, Savolainen và các đồng tác giả đã phân tích dữ liệu hiện có từ các nghiên cứu và quan sát trước đó về 491 loài linh trưởng, nhằm tìm kiếm những trường hợp có ghi nhận hành vi tình dục đồng giới.

Kết quả cho thấy hành vi tình dục đồng giới phổ biến hơn trong những bối cảnh mà động vật cần sự gắn kết xã hội để đối phó với môi trường khắc nghiệt, nguy cơ bị săn mồi cao hoặc cạnh tranh tài nguyên gay gắt. Hành vi này cũng xuất hiện nhiều hơn trong các nhóm xã hội có thứ bậc nghiêm ngặt, nơi tình dục có thể giúp cá thể quản lý cạnh tranh, xây dựng liên minh và tránh xung đột giữa các nhóm.

“Mọi người chưa nhận ra rằng hành vi đồng giới, với tư cách là một dạng hành vi, quan trọng đối với sự vận hành của xã hội không kém gì việc kiếm ăn, đánh nhau, sinh sản hay chăm sóc con cái”, nhà nghiên cứu Savolainen nói.

Ông ví hành vi tình dục đồng giới như một dạng “tiền tệ xã hội”, mà một số cá thể linh trưởng có thể sử dụng để thích nghi tốt hơn trong xã hội, mở rộng cơ hội và chia sẻ nguồn lực.

“Chúng tôi nhận thấy rằng khi một loài gặp khó khăn về mặt xã hội, thì hành vi đồng giới trở thành một ‘đồng tiền’ để hỗ trợ”, ông Savolainen giải thích.

Savolainen cho biết hành vi này có khả năng tồn tại ở nhiều hơn 23 loài linh trưởng, nhưng dữ liệu hiện vẫn còn hạn chế và nhiều loài chưa được nghiên cứu kỹ lưỡng.

Việc quan sát và diễn giải hành vi tình dục đồng giới trong nghiên cứu thực địa là một thách thức lớn. Ngoài ra, trong quá khứ, nhiều nhà khoa học từng coi các hành vi này là bất thường và nằm ngoài trọng tâm nghiên cứu, nên có thể đã không ghi chép đầy đủ. Bên cạnh đó, theo ông Savolainen, việc xin tài trợ để nghiên cứu hành vi tình dục đồng giới ở động vật cũng gặp nhiều khó khăn, khiến chủ đề này ít được theo đuổi.

“Có rất nhiều loài mà chúng ta không biết liệu hành vi này có tồn tại hay không, vì nó chưa được ghi nhận”, ông Savolainen cho biết. “Các nhà khoa học đã bỏ sót điều này, và bạn không thể hiểu một xã hội vận hành ra sao nếu không tích hợp nó như một phần của nhiều hành vi cần được xem xét. Hy vọng trong tương lai chúng ta sẽ có thêm nhiều dữ liệu hơn”.

Nghiên cứu mới không cố gắng liên hệ trực tiếp các phát hiện với hành vi tình dục của con người hiện đại, nhưng có lưu ý rằng tổ tiên loài người từng chịu những áp lực môi trường và xã hội tương tự như các yếu tố mà nhóm nghiên cứu cho rằng đã thúc đẩy hành vi đồng giới ở các loài linh trưởng khác.

Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng hành vi đồng giới ở khỉ macaque rất phổ biến, có thể mang tính di truyền và một số hành vi có thể truy ngược về các dòng huyết thống cụ thể.

Bà Marlene Zuk, Giáo sư sinh học tiến hóa tại Đại học Minnesota - người nghiên cứu về hành vi đồng giới ở động vật nhưng không tham gia nghiên cứu mới - cho biết bản phân tích này đặc biệt đáng chú ý vì phạm vi dữ liệu rất rộng.

Bà Zuk không bất ngờ trước kết luận rằng các yếu tố môi trường và xã hội dường như đóng vai trò trong hành vi đồng giới của linh trưởng. Theo bà, nghiên cứu mới làm nổi bật một hiểu lầm phổ biến về hành vi tình dục ở động vật: nó tinh tế và phức tạp hơn nhiều so với những gì người ta thường nghĩ, và không phải lúc nào cũng chỉ xoay quanh việc sinh sản.

“Hành vi tình dục thường không chỉ nhằm mục đích sinh sản, và điều đó chắc chắn đúng với loài người. Nhưng nhiều người lại không nghĩ rằng điều này cũng đúng với các loài khác”, Giáo sư Zuk nói. “Họ có ý niệm rằng tất cả động vật, trừ con người, đều giống như những tín đồ Công giáo La Mã bảo thủ: chỉ quan hệ trong chốc lát khi có thể sinh con và… tắt đèn. Nhưng động vật cũng không phải như vậy”.

Bà nói thêm rằng giới khoa học từ lâu đã bác bỏ ý tưởng cho rằng động vật hay con người sở hữu một “gien đồng tính” cụ thể nào đó quyết định hành vi đồng giới.

“Không tồn tại một gien đơn lẻ, có thể xác định rõ ràng ở con người hay bất kỳ loài động vật nào, mà trong mọi trường hợp đều khiến cá thể đó chỉ thể hiện hành vi đồng giới”, Giáo sư Zuk nói. “Điều rất rõ ràng với hầu hết chúng tôi - những người làm việc trong lĩnh vực này - nhưng dường như lại bị nhiều người khác bỏ qua, là gần như mọi hành vi, và thực chất là hầu như mọi đặc điểm nói chung, dù là thể chất hay tâm lý, đều là kết quả của sự tương tác giữa gien và môi trường”.

Nguồn: Viet-nnao.de theo Thu Hằng/Báo Tin tức và Dân tộc - Ảnh bìa của chị Nguyen Tuyet Hanh, chỉ mang tính minh họa